De bomen zijn op veel plekken nog groen. Toch is de overgang naar de herfst al wekenlang merkbaar. De zon verdwijnt iedere avond wat eerder, de nachten worden kouder en hier en daar liggen de eerste bladeren op de grond. Ik slaap inmiddels onder een dikker dekbed en ga er niet langer vanzelfsprekend van uit dat ik mijn jas thuis kan laten.
Veel mensen denken bij de herfst aan bomen in felrood, geel en bruin, maar die uitbundige kleurwisseling volgt vaak pas eind oktober. Tegen de tijd dat de bladeren verkleuren, is er in de boom al van alles veranderd. De herfst dient zich geleidelijk aan, in veranderingen die je gemakkelijk mist wanneer je er niet bewust naar kijkt.
Juist dat maakt het begin van de herfst voor mij interessant. De natuur bevindt zich niet meer volop in de uitbundigheid van de zomer, maar is ook nog niet kaal en stil. We bevinden ons in een overgang waarin vasthouden en loslaten naast elkaar bestaan.
Eerst behouden wat waardevol is
Loslaten wordt vaak voorgesteld als een besluit. Je beseft dat een relatie, overtuiging of activiteit niet meer bij je past en vervolgens laat je het zo achter je. Alsof je alleen maar je hand hoeft te openen en het loslaat.
De natuur laat zien dat loslaten deel uitmaakt van een langer proces. Voordat een boom zijn bladeren laat vallen, trekt hij waardevolle voedingsstoffen terug en slaat die in zijn stam en wortels op voor later. Hij laat niet gedachteloos alles vallen, maar behoudt wat nodig is om de winter door te komen en in het voorjaar opnieuw te kunnen uitlopen.
Toen ik me daar bewust van werd, begon ik anders naar loslaten te kijken. Misschien begint het niet bij de vraag wat er weg moet, maar bij het verzamelen van wat je wil meenemen. Welke ervaringen hebben je de afgelopen maanden gevoed? Wat heb je ontdekt over jezelf? Welke keuze, gewoonte of manier van leven wil je ook tijdens het donkere deel van het jaar blijven koesteren?
Je hoeft daar niet direct een groot inzicht of concreet voornemen aan te verbinden. Wanneer je eerst herkent wat van waarde is, wordt vaak vanzelf duidelijker wat niet op dezelfde manier mee hoeft naar de volgende periode. Dan gaat loslaten veel gemakkelijker.
Waarom vertragen vaak als achteruitgang voelt
Die natuurlijke overgang naar minder licht, activiteit en groei staat behoorlijk ver af van de manier waarop ons dagelijks leven is ingericht. Onze werkweken, afspraken en verwachtingen veranderen nauwelijks wanneer het seizoen verandert. Dankzij kunstlicht en verwarming kunnen we bovendien grotendeels doorgaan alsof er buiten niks verandert.
Ook in onze taal hoor je terug wat we zijn gaan waarderen. Groei noemen we vooruitgang. Iemand die doorgaat, toont doorzettingsvermogen en is dus een doorzetter – vaak voorzien van de nodige complimenten. Stilstand verbinden we al snel aan achteruitgang en rust lijken we te moeten verdienen door eerst hard te werken.
We groeien op binnen die ideeën en nemen ze gemakkelijk mee in de verwachtingen die we aan onszelf stellen. Het hele jaar door proberen we ongeveer even productief, sociaal en energiek te blijven. Wanneer ons lichaam vermoeid raakt of behoefte heeft aan meer rust, zoeken we daarom vaak eerst naar een verklaring of oplossing. We vragen ons af wat er misgaat, in plaats van nieuwsgierig te worden naar wat onze veranderende energie ons probeert te vertellen.
Dat betekent niet dat iedereen in de herfst moet vertragen of dat activiteit niet bij dit seizoen past. De natuur kent ook in deze periode volop beweging. Er wordt geoogst, verzameld en voorbereid. Juist daarin zit voor mij de uitnodiging: niet automatisch doorgaan in hetzelfde tempo, maar bewuster onderzoeken welke beweging op dit moment bij jou en je leven past.
De herfst als spiegel
Jarenlang dacht ik dat ik een zomermens was omdat ik zo’n hekel had aan de winter. Ik merkte dat ik sneller moe werd en ik vond het frustrerend dat ik niet in hetzelfde tempo door kon blijven gaan. Met vitaminepillen, oppeppende affirmaties en de nodige zelfdiscipline probeerde ik daar zo goed mogelijk tegenin te leven.
Ik paste daarmee precies binnen het beeld dat onze samenleving waardeert. Ik werkte hard, was een doorzetter en kon mezelf altijd aansporen om nog even verder te gaan. Lange tijd beschouwde ik dat als een van mijn beste eigenschappen.
Pas toen ik bewuster met de seizoenen ging leven, werd ik nieuwsgierig naar mijn weerstand. De herfst vertelde me niet simpelweg dat ik meer moest rusten. Ze liet me zien hoeveel moeite ik had met minder kunnen, niets nuttigs doen en luisteren wanneer mijn lichaam aangaf dat het genoeg was geweest.
Onder die weerstand bleken niet alleen maatschappelijke ideeën te liggen, maar ook persoonlijke overtuigingen, opgedaan in mijn jeugd. In het jaar waarover ik schrijf in Van hoofd naar hart onderzocht ik hoe ik had geleerd om moeilijke gevoelens te verklaren, mezelf te pushen en vooral door te gaan. De seizoenen vormden tijdens dat proces – net als andere jaren – een spiegel. Iedere overgang raakte een andere laag en nodigde me uit om niet alleen te begrijpen wat er in mijn leven en mijn hoofd speelde, maar het ook werkelijk te voelen. En beter te leren luisteren naar wat mijn lichaam aangaf.
Inmiddels is dat persoonlijke jaar rond en is het manuscript af. Dat betekent natuurlijk niet dat ik zelf ‘af’ ben. Oude patronen zullen zich ongetwijfeld opnieuw laten zien. Wel voelt dit specifieke proces van hoofd naar hart voltooid en mag ik het nu gaan loslaten.
Ik ben daarom heel benieuwd naar de herfst en winter die voor me liggen. Misschien blijf ik altijd een zomermens, maar voor het eerst in tijden verlang ik niet meer bij voorbaat naar het moment waarop de winter weer voorbij is. Ik wil ervaren hoe de donkere maanden voelen nu ik ze met minder weerstand tegemoetga en me openstellen voor hun uitnodiging.
Stap zelf de herfst binnen
Je hoeft niet te wachten tot de bomen volledig verkleurd zijn om deze overgang bewust te ervaren. Ga naar buiten en kijk naar wat er vandaag werkelijk aanwezig is. Misschien zie je nog volop groen naast de eerste afgevallen bladeren. Misschien voel je ’s middags de warmte van de zon, terwijl je ’s ochtends handschoenen wilde aantrekken. Die tegenstellingen horen bij deze periode in het jaar.
Sta eens stil bij wat deze tussenfase in jou raakt. Niet vanuit de verwachting dat je meteen moet vertragen of iets moet loslaten, maar vanuit nieuwsgierigheid naar wat er op dit moment in je leven speelt. Misschien vraagt deze periode om rust. Misschien juist om een keuze af te ronden, iets te verzamelen of eindelijk een stap te zetten die al langer in je leeft.
In de wandelaudio De herfst begint neem ik je mee naar buiten om deze overgang zelf te ervaren. Je kijkt naar wat al veranderd is, wat nog volop aanwezig blijft en wat de beweging in de natuur in jouw eigen leven raakt.
Beluister de wandelaudio – De herfst begint
De herfst vraagt niet dat je nu al weet wat je wil achterlaten. Ze laat zien dat loslaten tijd mag kosten en dat er iets aan voorafgaat: terugkijken, verzamelen en oogsten wat je wil behouden. Pas daarna kan langzaam duidelijk worden wat zijn beste tijd heeft gehad.
In de gratis Seizoenskrant neem ik je iedere zes weken mee naar een nieuwe overgang in het jaar. Met persoonlijke verhalen, reflecties en oefeningen nodig ik je uit om de seizoenen niet alleen voorbij te zien trekken, maar hun ritme steeds meer te betrekken bij hoe je leeft.
